Zapraszamy na piknik popularnonaukowy „Ciągłość potrzeb, zmienność źródeł”
już 26 kwietnia!
26 kwietnia 2026 roku, od godziny 11:00 do 17:00, na parkingu przed głównym budynkiem Centrum Nowoczesności Młyn Wiedzy (MW1) odbędzie się wyjątkowe wydarzenie w ramach Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki. Wstęp jest bezpłatny.
Ciągłość i zmiana – energia, która kształtuje naszą przyszłość
Hasłem przewodnim tegorocznej edycji Toruńskiego Festiwalu Nauki i Sztuki jest „Ciągłość i zmiana”, które idealnie oddaje to, co napędza naukę i technologię. Wszystko co niezmienne łączy się z nieustanną przemianą. Energia jest tego najlepszym przykładem. Od zawsze stanowi fundament funkcjonowania świata – napędza rozwój cywilizacji, umożliwia codzienne życie i kształtuje przyszłość społeczeństw. Choć potrzeba jej pozyskiwania pozostaje niezmienna, sposoby jej wytwarzania i wykorzystywania podlegają nieustannej ewolucji.
Odkryj, jak zmienia się świat energii
Podczas pikniku pokażemy, jak różnorodne są źródła energii: od tradycyjnych paliw, przez odnawialne technologie, aż po nowoczesne rozwiązania przyszłości. To doskonała okazja, aby dowiedzieć się, jak wygląda dzisiejsza energetyka, jakie wyzwania przed nią stoją i jak nasze codzienne wybory wpływają na środowisko.
Zapraszamy do wspólnej rozmowy o nauce, technologii i odpowiedzialności za planetę. Dołącz do nas, by zainspirować się i lepiej zrozumieć procesy, które kształtują świat, w którym żyjemy.
Bądź z nami 26 kwietnia na parkingu CNMW! Z energią w przyszłość!
Stanowiska podczas pikniku
Paliwa kopalne – węgiel, ropa naftowa i gaz ziemny – stały się fundamentem rozwoju cywilizacji. Dzięki nim możliwe było uruchomienie przemysłu, rozwój transportu, produkcji i energetyki oraz dynamiczny wzrost miast i jakości życia milionów ludzi. Węgiel zasilał pierwsze maszyny parowe i fabryki, ropa stała się paliwem dla silników i surowcem dla przemysłu chemicznego, a gaz ziemny szybko zdobył znaczenie jako wydajne i czyste źródło energii.
Ich znaczenie nie ogranicza się tylko do produkcji energii – pozwoliły także na rozwój nowoczesnych technologii, zwiększenie efektywności pracy i powstanie globalnej gospodarki. Paliwa kopalne umożliwiły napędzenie transportu kolejowego, morskiego i lotniczego, dzięki czemu świat stał się bardziej połączony i mobilny. To także dzięki nim możliwe było wytwarzanie wielu codziennych produktów, od tworzyw sztucznych po nawozy, które wspierają rozwój rolnictwa i przemysłu spożywczego.
Na stanowisku uczestnicy dowiedzą się, jak powstają paliwa kopalne, dlaczego są wydobywane i w jaki sposób wykorzystywane. Poznają produkty przerobu węgla i ropy naftowej oraz zobaczą model maszyny parowej, który pokaże jej działanie i wydajność w napędzaniu różnych urządzeń. Najmłodsi będą mogli wcielić się w górników podczas zabawy przy specjalnej makiecie kopalni.
Czy zielona energia rzeczywiście jest całkowicie przyjazna dla środowiska? Stanowisko „Zielona energia, ale nie bez skazy” pokazuje, że nawet odnawialne źródła energii mają swoją mniej znaną stronę. Choć są kluczowe w ograniczaniu emisji gazów cieplarnianych, każdy typ OZE niesie ze sobą wyzwania dla przyrody i ludzi. Energia wiatru może wpływać na życie ptaków i generować hałas u mieszkańców pobliskich terenów, energia słoneczna wymaga surowców i stwarza problemy z recyklingiem zużytych paneli, a energia wodna czy geotermalna może zmieniać lokalne ekosystemy lub powodować zanieczyszczenie wód. Nawet biomasa i biogaz, choć pomagają w gospodarowaniu odpadami, przy niewłaściwym wykorzystaniu mogą zwiększać emisję CO₂ lub przyczyniać się do wylesiania.
Doświadczeniem wprowadzającym jest interaktywna makieta rzeki, przy której obserwuje się, jak różne typy tam i zapór wpływają na przepływ wody oraz życie ryb. Pokazuje to, że nawet niewielka ingerencja w środowisko wodne może zmienić równowagę ekosystemu. To doświadczenie staje się punktem wyjścia do dalszych aktywności związanych z odnawialnymi źródłami energii i analizą ich skutków dla ludzi oraz przyrody.
Stanowisko ma zachęcić do refleksji nad zrównoważonym rozwojem. Ma uświadomić, że zrównoważony rozwój to nie tylko zachwyt nad technologią, lecz także umiejętność dostrzegania jej skutków dla przyrody. Korzystanie z dóbr natury wiąże się przede wszystkim z braniem odpowiedzialności za świat, który nas otacza. Prawdziwie ekologiczne rozwiązania to te, które są dobre zarówno dla klimatu, jak i dla środowiska, w którym żyjemy.
Fuzja termojądrowa tworzy spójną opowieść o technologii, która może stać się jednym z głównych źródeł energii przyszłości. Uczestnicy poznają proces łączenia lekkich jąder — przede wszystkim deuteru i trytu — w hel, czemu towarzyszy ogromne uwolnienie energii, analogiczne do tego, które zasila gwiazdy. Modele edukacyjne pozwalają zobaczyć różnicę między tokamakiem a stellaratorem i zrozumieć, jak pola magnetyczne zamykają plazmę w stabilnym torze. Niewielkie zaburzenie potrafi wygasić reakcję, co dobrze ilustruje naturalne bezpieczeństwo technologii fuzyjnej.
Stanowisko prezentuje również wyzwania współczesnej inżynierii plazmy: odporność materiałów na działanie neutronów, dobór powłok dla ekstremalnych temperatur oraz recykling elementów narażonych na intensywne promieniowanie. Podkreślamy, że paliwo do fuzji — deuter pozyskiwany z wody i tryt produkowany z litu — jest dostępne globalnie i nie generuje ryzyka surowcowego. Całość pokazuje fuzję nie jako futurystyczną ciekawostkę, lecz realistyczny kierunek rozwoju energetyki: czysty, wydajny i trudny do wyczerpania, dający przedsmak energii, którą na co dzień wytwarza Słońce.
Wykorzystanie paliw kopalnych niesie poważne konsekwencje dla środowiska. Wydobycie i spalanie węgla, ropy i gazu prowadzi do degradacji ekosystemów, zanieczyszczenia powietrza, wód i gleby, przyspiesza zmiany klimatyczne oraz niszczy naturalne krajobrazy i bioróżnorodność. Do najważniejszych skutków korzystania z paliw kopalnych należą: zanieczyszczenie powietrza i powstawanie kwaśnych deszczy, degradacja ekosystemów i utrata bioróżnorodności, skażenie wód gruntowych, ryzyko katastrof ekologicznych oraz erozja gleby.
Na stanowisku pokazane zostanie funkcjonowanie kopalni odkrywkowej przy użyciu specjalnie przygotowanej makiety, pozwalającej symulować wydobycie węgla brunatnego przy minimalnym wpływie na krajobraz. W ramach doświadczenia zademonstruje się, że pogodzenie tych dwóch celów – eksploatacji złóż i ochrony środowiska – jest niezwykle trudne.
Dodatkowo prezentowany zostanie eksperyment obrazujący skażenie oceanów ropą naftową. Woda i olej z barwnikiem umożliwią obserwację, jak ropa zachowuje się na powierzchni wody oraz jak trudne jest jej usuwanie. Kolejne doświadczenie pokaże wpływ kwaśnych deszczy na zabytkowe budowle, wizualizując proces degradacji materiałów pod wpływem zanieczyszczeń powietrza.
Stanowisko pozwala zrozumieć, jak ważna jest równowaga między rozwojem cywilizacji a ochroną środowiska oraz jak kosztowne dla planety może być nadmierne wykorzystywanie paliw kopalnych.
Energetyka jądrowa od lat budzi emocje, dlatego stanowisko „Jądro sprawy” porządkuje najważniejsze fakty i oddziela wiedzę naukową od popularnych mitów. Uczestnicy w przystępny sposób poznają pracę współczesnego reaktora: mechanizm rozszczepienia jąder uranu-235, rolę prętów regulacyjnych w kontrolowaniu reakcji oraz znaczenie obiegu wody i systemów bezpieczeństwa. Uproszczone modele paliwa i układów chłodzenia wyjaśniają, skąd bierze się energia i dlaczego nowoczesne reaktory projektuje się tak, aby reakcja wygasała automatycznie w sytuacji awaryjnej.
Druga część stanowiska skupia się na rzeczywistym charakterze promieniowania jonizującego. Z wykorzystaniem liczników Geigera-Müllera uczestnicy sprawdzają naturalne tło promieniowania i uczą się rozróżniać je od źródeł technologicznych. Pokazujemy, jak wygląda detekcja cząstek i dlaczego promieniowanie nie jest tajemniczym, nieuchwytnym zagrożeniem, lecz mierzalnym zjawiskiem fizycznym. Całość przedstawia energetykę jądrową jako stabilne, niskoemisyjne i bezpieczne źródło energii, ważne w dyskusji o przyszłości energetycznej.
Fuzja termojądrowa, oparta na łączeniu jąder lekkich pierwiastków, kryje w sobie ogromny potencjał – może stać się źródłem niemal nieograniczonej, czystej energii. Jednak nawet nowoczesne technologie mają wpływ na środowisko, który warto rozważyć i przewidzieć.
Na tym stanowisku uczestnicy poznają możliwe konsekwencje wprowadzania energetyki fuzyjnej dla ekosystemów wodnych i innych elementów środowiska. Będą mogli zobaczyć, jak drobne zmiany w warunkach, takich jak temperatura czy zasolenie wody, mogą wpływać na równowagę lokalnych ekosystemów. Poprzez interaktywne działania, np. układanie „wieży zależności gatunkowych”, uczestnicy przekonają się, jak ważne jest rozumienie powiązań w przyrodzie i jak niewielkie zaburzenia mogą mieć większe konsekwencje dla środowiska.
Stanowisko pokazuje, że przyszłość energetyki może być czysta i wydajna, ale wymaga jednocześnie świadomego podejścia do natury oraz przewidywania skutków jej wykorzystania.
Odnawialne źródła energii (OZE) czerpią moc z naturalnych, niewyczerpywalnych procesów przyrody – promieniowania słonecznego, wiatru, przepływu wody, ciepła wnętrza Ziemi czy biomasy. Odgrywają dziś kluczową rolę, pozwalając ograniczać emisję gazów cieplarnianych, poprawiać jakość powietrza i zwiększać bezpieczeństwo energetyczne.
W Polsce OZE rozwijają się dynamicznie – rośnie liczba domów i firm korzystających z paneli fotowoltaicznych, liczba farm wiatrowych na lądzie i planowanych na morzu. Czysta energia pozwala chronić klimat, obniżać koszty energii i uniezależniać się od paliw kopalnych.
Stanowisko prezentuje wszystkie główne rodzaje OZE oraz ich praktyczne zastosowania. Zestawy badawcze pozwalają obserwować działanie paneli słonecznych, mini-turbin wiatrowych i turbin wodnych, a także zasady działania energii geotermalnej i biomasy. Eksperymentalne porównanie efektywności różnych źródeł umożliwi samodzielne wyciąganie wniosków i zrozumienie, jak energia naturalna zamienia się w prąd.
Stanowisko pokazuje, że odnawialne źródła energii są fundamentem energetyki przyszłości i kluczem do zrównoważonego rozwoju planety.
Energia jądrowa odgrywa coraz istotniejszą rolę w globalnej debacie dotyczącej zrównoważonych źródeł energii. W obliczu zmian klimatycznych, ograniczonych zasobów paliw kopalnych i potrzeby redukcji emisji dwutlenku węgla, technologia jądrowa powraca jako jedno z realnych rozwiązań zapewniających stabilne i niskoemisyjne źródło energii elektrycznej. Jednocześnie temat budzi wiele emocji związanych z bezpieczeństwem reaktorów, zagospodarowaniem odpadów promieniotwórczych oraz wpływem na środowisko – od ryzyka awarii, po skutki ekologiczne i społeczne. Wokół energii jądrowej narosło wiele opinii, często sprzecznych – od entuzjastycznych wizji czystej energii przyszłości po obawy dotyczące bezpieczeństwa i wpływu na przyrodę.
Celem stanowiska „Atomowy quiz” jest popularyzacja rzetelnej wiedzy o energii jądrowej w interaktywnej formie quizu skoncentrowanego na aspektach środowiskowych. Uczestnicy sprawdzą, ile faktów, a ile mitów znają na temat wpływu energetyki jądrowej na klimat, wodę, gleby czy bioróżnorodność. Poprzez pytania w formie prawda/fałsz i wyboru wielokrotnego uczestnicy dowiedzą się m.in., jak działa reaktor, w jaki sposób energia jądrowa redukuje emisję CO₂, jakie powstają odpady i jak są bezpiecznie magazynowane oraz jakie środki ochrony środowiska stosuje się współcześnie w energetyce jądrowej.
Quiz zostanie uatrakcyjniony kolorowymi sygnałami świetlnymi – poprawne odpowiedzi „generują czystą energię”, błędne mogą „symulować zagrożenie”, co metaforycznie pokazuje, jak ważna jest rzetelna wiedza przy podejmowaniu decyzji energetycznych.
Stanowisko łączy naukę i zabawę, a przede wszystkim zachęca do refleksji nad rolą energii jądrowej w transformacji energetycznej i jej wpływem na środowisko. Dzięki interaktywnemu quizowi uczestnicy utrwalają wiedzę i uczą się krytycznie analizować informacje, odróżniając mity od faktów naukowych, jednocześnie kontynuując wątek zrównoważonego rozwoju rozpoczęty na poprzednim stanowisku.
